Skogur.is: Fræmiðstöð Skógræktarinnar - Fræ af flestum skógartrjám sem bera fræ á Íslandi

Af vef S.r.:

Nýr uppfærður frælisti er nú kominn á vef Skógræktar ríkisins. Frælistinn er lagfærður reglulega eftir því sem berst af fræi í fræbanka Skógræktarinnar í fræmiðstöðinni á Vöglum í Fnjóskadal. Nýr hnappur fyrir frælistann hefur verið settur á forsíðu vefsins skogur.is. 

Á Vöglum í Fnjóskadal er fræmiðstöð Skógræktar ríkisins og þar er líka framleitt fræ af úrvalsbirki og lerkiyrkinu Hrym í stóru gróðurhúsi sem kallað er Fræhúsið. Fræmiðstöðin á Vöglum selur trjáfræ af flestum skógartrjám sem bera fræ á Íslandi. Á listanum er nú til dæmis fræ af ilmbjörk frá 21 stað á Íslandi (Betula pubescens), steinbjarkarblendingur frá Tumastöðum og úr Múlakoti (Betula ermanii x pubescens), nokkrar tegundir af elri frá sömu stöðum, mest af sitkaelri (Alnus sinuata). Nefna má auk ilmreynis knappareyni (Sorbus americana) og úlfareyni (Sorbus x hostii), auðvitað líka hið frábæra lerkiyrki ,Hrym' og svo mýrarlerki, líka fjallaþin, rauðgreni og að sjálfsögðu sitkagrenifræ sem tekið hefur verið af trjám á einum tíu stöðum hérlendis. Nokkrar furutegundir eru á listanum og loks er gaman að nefna fræ af tveimur tegundum eðallauftrjáa sem þarna eru á lista. Þar er bæði askur (Fraxinus excelcior) og garðahlynur (Acer pseudoplatanus). Fræin eru af trjám sem vaxa á Tumastöðum og í Múlakoti. 

[...] 

Nokkuð hefur borið á því að jafnvel reynt ræktunarfólk viti ekki af þessari þjónustu Skógræktar ríkisins og því er vakin sérstök athygli á henni hér. Þjónusta fræmiðstöðvarinnar er öllum opin og aðgengileg.

---

Svokallað fræhús - mynd af skogur.is.

Brot af frælistanum 2014.

Hnappurinn á forsíðu S.r.

Ræktun stafafuru í sáðbakka

I. Conifers/Pine trees in general
Af http://en.allexperts.com/q/Conifers-713/2008/8/Pine-trees-general.htm - Expert: Jim Hyland - 8/5/2008

Get a tray that is suitable to plant your pine cone seeds in and fill it with a good seed starter soil. Then take the pine cone seeds you have gathered and polk the seeds into the soil so they are about an inch [2,5 cm] apart. Water the seeds well and cover the tray with some plastic so the seeds stay moist. Keep the tray of pine cone seeds in a warm preferably sunny spot. Keep the seeds moist until the seeds spout into little plants. Then you can take the plastic off of the tray and make sure the tray is in a sunny location. Keep the little pine tree seedlings watered.

After the seedlings are about an inch or two [2,5-5 cm] high you can transfer them into a pot of there own. Use good potting soil for the pine trees and gently transfer them into their own pot. At this point you can give these little pine tree seedlings to friends and relatives or you can continue to care for them until they are big enough to plant outside. They should be between six inches [15 cm ] tall to a foot [30 cm] tall before they are planted outside. After they are planted outside they will need the weeds cut around them for a few years until they can take off on their own. When the pine trees grow to be taller then the weeds around them then they can pretty much take care of themselves. Growing pine trees from seed is a long commitment but a good one for our earth.

II. Ræktun undir dagblaði
Helga R. Einarsdóttir (4. janúar 2013, á facebooksíðunni ræktaðu garðinn þinn):

Ég hef margoft sáð furu af ýmsum gerðum. Fæ mér bara mold í bakka í apríl eða maí dreifi fræjumum á moldina og þek svo yfir með þunnu moldarlagi. Breiði dagblöð yfir á þvottahúsborðinu og passa að halda röku. Spírar vel og á þremur vikum verða til litlar furuplöntur tilbúnar til að fara út í kalt gróðurhús í júní og svo í potta. Það er reyndar líka sniðugt að nota svona "pottabakka" og láta eitt fræ í hvert hólf, þá geta greyin fengið að vera á upprunastað fyrsta árið, eða tvö.

H. Hafliðason segir svo frá því á fb.vef Trjáræktarklúbbsins í apríl 2015 að best sé fyrir ungplöntur að notast hrjúfa mold í pottunum, gjarnan úr í furulundi og blönduð með vikri og holtasandi til helminga.

Tvær furur í Brekkuskógi í ágúst 2011.
Hugsanlega bergufra til vinstri og stafafura til hægri.

III. Grow a Pine Tree from Seed
Af http://www.desertmud.com/articles_details/ArticleID/1

The right time to start:
For ideal growth, you want to have the trees spend their first weeks in non-freezing weather. I plant my seeds in the end of December or in Jan. and expect them due by March-April. However this is extrememly vairable depending on what you do to your seeds before planting as certain processes may speed this up: soaking, stratification, scarification.

Growin' the trees:
First find a sunny window INdoors to place the pots. If you start the trees outdoors you're asking for trouble from birds and squirrels & THESE EXTREMELY FOUL SMELLING CRAP WHITE MINI WORMS DESTROYING YOUR PRECIOUS SEED. Get some small growing cubicles (like the six pack ones that you can buy small flowers or tomatos in). The most important thing is depth not width & don't go overboard! I use Kellog's all purpose potting soil, others will do, but I just like Kellogs. Fill the pots up with the potting soil and water them very well. Push the seed vertically into the soil (one per cubicle) so that the top is barely below the surface of the soil and cover the top of the seed with a very thin layer of soil. Make sure you put the proper end of the seed facing down into the soil. The end of the seed which should enter the soil first is pointier than the other end. If it is hard to tell which end is pointier I think you have a defective seed ;-). Water occasionally, don't soak 'em but just keep the soil throughly watered at all times and just wait, be patient it may take a few months to see anything change..
A friend of mine uses the following technique with great success for Pinon pine: soak the seeds overnight and then place the seeds between a few layers of very damp paper towels. Keep the paper towels consistently very damp by spraying with a squirt bottle very often. Once the seed cracks open and the tap root begins to extend, the seeds need to be planted in potting soil, root end down (duh). The root (and future tree) will die quickly if it does not begin to get nutrition from actual soil, not paper towels.

When the seeds start rising:
This is a good sign. When the needles start bowing out you need to watch to make sure they continue to bow or grow longer. If they do, leave the tree alone; if they are bowed somewhat and then don't change for about two days, hold the tree in place gently but firmly and slowly pull the seed off. Also important, the tree will lean towards the window so it is necessary to turn the pots around so that the tree remains roughly verticle. As soon as the seed falls off, take the tree outside and plant it in about a 1 gal. [3,7 lítra] sized pot (in potting soil) and keep it watered. If you take good care of it and give it exactly what it needs (who knows what this is?) it may grow up to a foot [30 cm] or so in the first two years. After the first two years it will likely be outgrowing the 1 gallon [3,7 lítra] pot and it should be planted, preferably in its permanent location in the ground. Coulter pines that are planted in larger and larger pots tend to grow slower and are easier to kill (sometimes hard to keep alive). Water them well, very few trees are drought resistant in a pot and Coulter pine is not one of them.

An interesting note:
If you are lucky enough to find an unopened but ripe cone, it may contain ~170-200 viable seeds!! Getting all the seeds out without injuring them should take a few hours, water & pliers help.

Stafafura við Kópavogstjörn.

Stafafura nálægt Kópavogstúni.

Stafafura í Kópavogsdal.

Síðast uppfært í apríl 2015.

Fræ af birki

Það er skemmtilega auðvelt að safna fræi af íslensku birki (Betula pubescens) eins og segir í grein eftir Ásu L. Aradóttur og Þröst Eysteinsson í Mbl. 16. okt. 1994:

Best er að safna birkifræi seint í september eða í október, t.d. skömmu eftir lauffall þegar gott er að sjá fræreklana. Ekkert er því þó til fyrirstöðu að safna fræi frameftir vetri, en líkur á að stormar feyki því af trjánum aukast eftir því sem á líður.

Ef smellt er á myndina sést að fræhlífarnar (frælaufin) eru mun
fyrirferðameiri hluti fræbelgjanna (-reklanna) en sjálft birkifræið. 

Spurningar og svör.
Spurning:

Hvenær er besti tíminn til að týna reklana af birkinu? Hvernig veit ég að fræin/reklarnir eru orðnir nógu þroskaðir? 

Svar:

Þegar þú tekur utanum reklana og fræið rennur laust í greip þér um leið og þú dregur að þér höndina. 

https://www.facebook.com/groups/61097954674/permalink/10151129574394675/

Spurning:

Eru einhver góð ráð varðandi sáningu fræjanna?

Svar:

Fræplönturnar þrífast best í hálfgrónum jarðvegi, þar sem ekki er frostlyfting eða annað jarðvegsrof. Best er að setja fræið í jaðra gróðurbletta eða þar sem er svolítil mosaþekja eða önnur lágplöntuþekja. Einnig er sennilega hægt að sparka smásár í gróðurinn eða nota verkfæri til þess arna. Síðan má setja smávegis af fræi á hvern blett og þrýsta því niður með fætinum. Oftast er þó látið duga að dreifsá fræinu í hálfgróið land.
...
Í öllum tilvikum er gott að undirbúa sáningarblettina með vægri áburðargjöf til að draga úr frostlyftingu eða bera á eftir á. Það bætir líka vöxt plantnanna. Ef sáð er í bletti duga fáein áburðarkorn í hvern lófastórann blett.

https://www.facebook.com/groups/152041324951766/permalink/237825123040052/

Best spírun og lifun næst þar sem land er hálfgróið eða gróðurlagi mjög þunnt (<1 cm). Lítill árangur er af sáningu í gróið land og þar sem land er óstöðugt. Smellið á mynd til að gera hana læsilega. Sjá nánar um áhrif víðis í grein í Náttúrufræðingnum, 2. tbl. 1992, Áhrif víðis á landnám birkis á skóglausu svæði.

Birkifræ í kílóum og lítrum og spírunarhlutfall.
Milli 200 og 1000 spírandi fræ eiga að vera í hverju grammi af þurru, hreinsuðu birkifræi, en talan getur farið allt upp í 1400. Það geta því verið milljón fræ í einu kílói. Einn lítri af þurru fræi er 90 -100 g. Sá sem safnar þremur lítrum (sem er tekur kannski 20-40 mínútur) hefur því safnað 270 g sem gera frá 54.000 til 270.000 spírandi fræ. Frægæði nýtast að sjálfsögðu ekki til fulls nema í stjórnuðum aðstæðum.

Við sáningu beint í jörðu er spírun misjöfn og lifun fræplantna oft mjög takmörkuð. Hjá Hekluskógum hafa menn sáð kílói í hvern hektara. Þeir hjá Highland Birchwoods í Skotlandi mæla með 2 g/m2. Í Búfræðingnum 1. tbl. 1951 gefur Sigurður Jónasson þessar leiðbeiningar í grein sinni Nokkur orð um skógrækt:

Fræmagnið í hvern ferm. fer eftir spírunarhæfni fræsins. Sé furu- eða grenifræ með spíruprósent 70 fer 8—10 gr. af því á ferm. Aftur á móti er birkifræi venjulega sáð svo þétt, að það hylji að mestu moldina.

Í innisáningu mun spírunarprósenta hins vegar vera frá 20% og upp í 80% en 30-50% ku vera algengast. Í Ársriti Skógræktarfélags Íslands 1949 gefa Hákon Bjarnason og Einar G. Sæmundsen þessa skýringu á lélegri spírun og lifun í greinini Fræsöfnun, sáning og gróðursetning:

[...] margir kvarta oft undan lélegri spírun birkifræs, þótt sýnt hafi verið með spírunartilraunum, að fræið hafi verið sæmilegt eða jafnvel mjög gott. Skýringin á þessu er ofur einföld. Menn hafa þá ekki gætt þess, að birkifræið má aldrei þorna, meðan á spírun stendur, og verður að hafa vakandi auga með því í þurrkatíð, og meira að segja þótt ekki komi nema einn þurrkdagur, ef fræið er ekki vel byrgt. Örskömm þornun á spírandi birkifræi getur riðið því alveg að fullu. 

Meira um birkifræ.
1) Sáning í bakka, texti og myndir: http://sumarogsol.blogspot.com/2013/01/saning-kristinn-h-orsteinsson-i-mbl-1999.html

2) Sáning í jörðu, texti og myndband: http://agbjarn.blog.is/blog/agbjarn/entry/1188613/

3) Söfnun og sáning í jörðu, texti og myndir: http://www.hekluskogar.is/birkifrae.htm

4) Sáning, texti: http://www.gardurinn.is/default.asp?sid_id=30200&tId=1

Kynbætta birkið Embla, myndin er tekin í Breiðholti.

Hér að ofan er myndbandið Stækkum birkiskóga á Íslandi. frá 1999 sem framleitt var fyrir Landgræðslu ríkisins og Skógrækt ríkisins. Af vef Landgræðslunnar. Framleiðandi: Valdimar Leifsson, lengd 4 mínútur. 

Fræ af gullregni

Fræbelgir af gullregni.

Þann 12. ágúst 2012 spruttu upp umræður í fésbókarhópnum 'Ræktaðu garðinn þinn' um söfnun og sáningu fræs af gullregni. Til svara var einkum Hafsteinn nokkur Hafliðason og ekki verður undan því komist að birta bestu bitana hér á eftir:

Spurning:

Mig langar til að koma til fræjum úr gullsóp og gullregni. Er góður tími núna að safna belgjum eða er rétt að bíða aðeins. Á að taka belgi sem hafa fallið til jarðar eða taka belgi sem eru á plöntunni?

Svar:

Fullþroskað fræ er í brúnum belgjum. Best að sá strax í sáðreit utandyra og fylgjast vel með þegar þau spíra næsta vor. Dreifsett (priklað) þegar komin eru fjögur til fimm blöð umfram kímblöðin ...
Það er ekki víst að öll fræin spíri fyrsta vorið - en á öðru vori ætti allt að hafa sýnt sig. ...

Innskot:

Svo er nokkuð víst að þú færð engin gullregn ef fræin eru af garðagullregni, en af fjallagullregni gæti komið hellingur af nýjum trjám.

Viðbótarspurning:

Er þá hægt að greina hvora tegundina maður er með í garðinum, það finnast græðlingar í garðinum svo að þá ætti ég að vera með fjallagullregn.

Svar:

Mjög líklega - einkum ef gullregnið þitt er fjallagullregn. Það er uppréttara og með stinnari greinum en garðagullregnið. Garðagullregnið er oftast runni með útsveigðum greinum. 

Apríl.

Maí.

Júní.

Ágúst.

Viðeigandi er að fylgja þessu eftir með tilvitnun í Hafliða Jónsson úr Morgunblaðinu (30.06.1989), bls.B 7:

Venjulega blómgast gullregn ekki fyrr en það hefur náð 12-14 ára aldri og ég hugsa að klipping hafi lítil áhrif á blómgunartíma þess. Hinsvegar er nauðsynlegt að stjórna vexti þess ef stefnt er að fallega vöxnu tré. Gullregnið þarf frjóan jarðveg en ekki áburðar- gjöf og fyrstu árin eftir gróðursetningu er sjálfsagt að veita því stuðning og fyrstu árin vetrarskjól. Þarf kalkríkan jarðveg og sólríkan vaxtarstað. Gullregni er aðeins fjölgað með fræi.

Í Morgunblaðinu 12. júlí 2001 segir Guðríður Helgadóttir frá garða- og fjallagullregni á þennan hátt:

Til er blendingur milli strandgullregns og fjallagullregns sem ýmist er kallaður garðagullregn eða blendingsgullregn, Laburnum x watereri. Blendingsgullregn sameinar helstu kosti beggja foreldra sinna, blómklasarnir eru langir eins og hjá fjallagullregni og blómin stór eins og hjá strandgullregni. Yrkið Laburnum x watereri ‘Vossi’, sem er upprunnið í Hollandi um 1875, er sérstaklega verðmæt garðplantna. Það er ágrætt og blómstrar því strax en fjallagullregn blómstrar ekki fyrr en það verður kynþroska allt að 15-20 ára gamalt. Blómklasar ‘Vossii’ yrkisins geta orðið allt að 50 cm langir. Einn af aðalkostum blendingsgullregns er sá að það myndar örsjaldan fræ og þá einungis örfá í einu en fræin eru einmitt eitraðasti hluti gullregna.

Jafnframt má við þetta bæta smá fróðleik af nrk.no:

[Garðagullregn - Laburnum x walterei 'Vossii'] vil ha en solrik plass med vanlig godt drenert hagejord. Nord for Vestfjorden (Nord-Norge) bør man bruke L. alpinum [Fjallagullregn].

Ef ekki er sáð beint í jörð, þá er mælt með að láta fræið liggja í vatni í 24 tíma og svo í mold (eða kaldörvað í 4 vikur og sáð þegar frost fer úr jörð). Önnur leið er að setja fræið í heitt vatn líkt og segir á treeseedonline.com:

The [easiest] method is place the seeds in a heat proof container and pour hot (not boiling!) water 70-80 degrees Celsius over them and leave them to soak for between 12 and 24 hours. Seeds that have been successfully pretreated will have swollen to around 3 times their previous size. Remove all swollen seeds as these will be damaged by further pretreatments. These can be sown immediately. This hot water treatment can be repeated up to 3 times, making the water a little hotter each time. Seeds that remain small need to be dried for further treatment.
[...]
Sow in pots or seed trays of good quality compost at a depth of about 2 cm (just less than 1 inch). The seed usually germinates in under 4 weeks at 15-20°C. It is important that temperatures are not greatly higher than this or germination will be reduced. Growth in the first year is modest, usually between 20 and 40 cm.