Fræðsluhorn Bændablaðsins - Skógarber til nytja (I)

Sá mikli garðyrkjufræðingur Hafsteinn Hafliðason er byrjaður að skrifa pistla í Bændablaðið og fagna því allir góðir garðáhugamenn.

Hér skal gripið niður í síðasta kafla pistilsins sem birtist 11. sept. 2014, Skógarber til nytja – fyrri hluti. Kaflinn fjallar um bersarunna.

Sú berjarunnategund frá N-Ameríku sem mest hefur komið á óvart er bersarunninn (Viburnum edule). Á heimamálinu kallast ber hans „highland cranberry“, „squashberry“ eða „mooseberry“, svo kannski sannast það hér að kært barn ber mörg nöfn! Bersarunninn vex um skóga N-Ameríku, frá Alaska í vestri til Nýfundnalands í austri. Hingað til lands kom hann fyrir um þrjátíu árum. Fyrst og fremst var litið á hann sem einkar harðgeran og skrautlegan garðrunna með viðfelldið vaxtarlag, fallega laufgerð, snotra klasa með hvítum blómum. En síðast en ekki síst fyrir líflegan haustlit og þessi stóru og skínandi rauðu ber. 

Á síðustu árum hefur þar færst í vöxt að planta honum innan um annan trjágróður í sumarbústaðalöndum. Þar hefur hann svo sannarlega sannað harðgervi sitt og aðlögunarhæfileika. Þótt hann dafni kannski ekki vel á hörðum mel á bersvæði, þá fellur hann vel að birkikjarri og víðistóðum ef asparlundir og greniskógar standa honum ekki til boða. Hann virðist aldrei láta vorhret eða rysjótt sumur hafa áhrif á sig. Heldur sínu striki með blómgun og berjaframleiðslu hvað sem á dynur. Og svo sannarlega er hann góður kostur sem undirgróður í skógum og skjólbeltum. 

Bersarunnanum má fjölga hvort sem er með græðlingum eða fræsáningu. Ekki eru gallsúr berin neitt lostæti til að tína upp í sig, þótt þau séu afar lokkandi í sínum gisnu klösum á greinunum. Þau þarf að matreiða í marmelaði eða hlaup. En meðan á þeirri framkvæmd stendur finnst mörgum að anganin sem upp gýs sé ekki mjög hugljúf. Sumir nefna táfýlusokka í því samhengi. En ef maður setur ekki slíka smámuni fyrir sig er afurðin ómótstæðileg. Bersaberjahlaup er afar gott með allri villibráð, desertostum og rauðvíni. Jafnvel ósætum byggvöfflum með þeyttum rjóma. 

Bersarunni í haustlitum.
Myndin fylgdi ekki pistlinum úr Bædablaðinu.

Bersarunni í haustlitum (2).
Myndin fylgdi ekki pistlinum úr Bædablaðinu.

Góðar horfur fyrir ávaxtasumarið 2015 samkvæmt Nátthaga

Þessar kærkomu upplýsingar setur Ólafur Sturla Njálsson á FB-síðu garðplöntustöðvarinnar Nátthaga í dag:

Sumarið 2014, þrátt fyrir rigningatíð, er búið að vera svo hlýtt hér syðra (hvað þá fyrir norðan og austan), að ávaxtatrén virðast vera tilbúin með mikið af blómbrumum fyrir næsta sumar. Blómin myndast nefnilega í brumunum ári fyrir blómgun. Blaðkransabrum, ávaxtasporar, dvergsprotar og jafnvel endabrum virka þrýstin og lofa greinilega öllu fögru næsta sumar.  

Ef næsta sumar verður gott, verður loksins hægt að njóta ávaxtanna. Munið bara að ávaxtatrén þurfa mikið og gott skjól, hlýja staði og sólríka í okkar svala landi.

Aldinlundur í Yndisgarðinum, Fossvogi (2014).
Myndin fylgdi ekki færslunni á vef Nátthaga.

Eplatré - yrki sem hafa reynst vel á Íslandi

Af vef Ávaxtaklúbbs Garðyrkjufélags Íslands á facebook.

Hvenær er best að klippa trjágróður?

Frekar seint er að klippa tré og runna þegar komið er fram í ágúst, fyrir utan víði og ösp. Trén eru að ljúka vexti og ganga frá brumum fyrir veturinn.

Sumarklipping er gerð tímabilið 20. júní til 20. júlí, þá nær gróðurinn að ljúka vextinum á eðlilegum tíma.

Formklippingar og stærri inngrip er best að ráðast í að vetri til (febrúar og mars) á meðan gróðurinn er lauflaus.

Að mestu byggt á þjóðráðum H. Hafliðasonar

Limgerði með kasmírreyni.

Lítið um ertuyglu

Minna er um ertuyglu þessa dagana en á sama tíma síðustu sumur. Ertuygla lifir einkum á plöntum af belgjurtaætt (ertuætt) en leggst einnig talsvert á annan gróður. Alaskavíðir er henni t.d. vel að skapi.

Árið 2007 fór hún að gera vart við sig fyrr en áður, í lok júlí, en hafði í mörg sumur fram að því verið mest áberandi í ágúst og september, eins og sagt er frá í frétt á vef Hekluskóga 24. júlí 2008:

Yglurnar hafa fundist í miklu magni víða um Suðurland síðustu ár og þá í ágúst og september. Hafa þær þá verið svo seint á ferðinni, að flestar trjátegundir hafa verið búnar að mynda brum og hausta sig. Hafa tré því sjaldnast beinlínis drepist af völdum yglunnar, heldur hefur þetta hægt á vexti eða valdið kali þegar trén hafa reynt að mynda nýja sprota.

Nú virðast ertuyglurnar þó vera heldur fyrr á ferðinni en síðustu sumur og hugsanlega í meira magni. 

Endurútgefnar leiðbeiningar um fyrstu skref í skógrækt

Fræðsluefni um skógrækt
Skogarbondi.is 3. júlí 2014 

Nú hafa Landshlutaverkefnin í skógrækt endurskoðað og endurútgefið bæklinginn „Fræðsluefni um skógrækt“ og má nálgast hann hér á PDF formi. Markmið bæklingsins er að koma til móts við skógarbændur sem eru að stíga sín fyrstu skref í skógrækt auk þess sem þrautreyndir skógarbændur geta haft af bæklingnum mikið gagn.

---

Fræðsluefni um skógrækt

Nýr bæklingur Landshlutaverkefnanna

Skogur.is 03.07.2014

Komin er út á vegum Landshlutaverkefna í skógrækt ný og endurbætt útgáfa bæklingsins Fræðsluefni um skógrækt. Bæklingurinn nýtist skógarbændum sem eru að stíga sín fyrstu skref í skógrækt jafnt sem öllum öðrum skógræktendum.
[...]
---

Yndisskógur í Breiðholti.

Skemmdir á alaskavíði við Gunnarsholt vegna haustfeta

Frétt sem birtist í dag á vef Landgræðslu ríkisins:

Skemmdir á alaskavíði

20. júní 2014 9:21

Víða um land ber töluvert á skordýraskemmdum á trjágróðri, til dæmis eftir birkikembu sem hefur herjað á höfuðborgarsvæðinu og sumstaðar á Suðurlandi. Að undanförnu hafa komið í ljós miklar skordýraskemmdir á alaskavíðibeltum við Gunnarsholt. Skjólbelti sem nær frá þjóðveginum upp að Gunnarsholti er lauflítið og víða nær lauflaust.

Sömu sögu er að segja víðar, til dæmi á Reyðarvatni skammt austan við Gunnarsholt. Alls er þarna um að ræða allnokkra tugi kílómetra af skjólbeltum. Alaskavíðirinn er ein röð af þremur tegundum, en það sér mun minna á alaskaösp og viðju í hinum röðunum. Orsakavaldurinn er lirfa haustfeta. Athuganir á skemmdu laufi hafa sýnt að þar eru nær einvörðungu haustfetalirfur en sáralítið hefur fundist af öðrum tegundum sem sækja í víði, til dæmis víðifeta. Lirfa haustfetans er á ferli fyrrihluta sumars og nú eru lirfurnar nær fullvaxta og eru að fara að púpa sig. Fiðrildin skríða svo úr púpu að haustinu og verpa.

Þessi sömu skjólbelti skemmdust einnig mikið í fyrra og þá fundust einnig haustfetalirfur í laufi. Sá víðir sem skemmdist mest í fyrra laufgaðist illa í vor og sumar plöntur alls ekki. Hætta er á að plöntur sem verða fyrir svona faraldri ár eftir ár kali illa og jafnvel drepist.

Alaskavíðir á Reyðarvatni mikið étinn af haustfeta.

Lauflaus víðir við veginn upp að Gunnarsholti. Þessi víðir skemmdist einnig mikið í fyrra.

Haustfetalirfa á Reyðarvatni