NRK - Ut i naturen: Skogen verden glemte

Fyrir nokkru var á þessari síðu fjallað aðeins um barrskógabeltið. Í nýlegri heimildamynd NRK í Noregi er fjallað um hversu stóru hlutverk barrskógabeltið gegnir í bindingu koltvísýrings. Þar er beltið sagt vera stærsta vistkerfi heimsins.

Myndin er aðgengileg hér: http://tv.nrk.no/serie/ut-i-naturen/dvna20001012/14-01-2014

Úr myndinni Ut i naturen: Skogen verden glemte. 

Í myndinni er barrskógabelitð sagt hafa með höndum 60% af allri kolefnisbindingu skóga heimsins, 30% er bundið af regnskógunum og 10% af öðrum skógum.

Ágengar plöntutegundir sem virða girðingar

Pawel Wasowicz, grasafræðingur hjá Náttúrufræðistofnun Íslands (NÍ), flutti nýlega erindið Alien vascular plants in Iceland: past, present and future í húsnæði stofnunarinnar.

Pawel hefur, í störfum sínum undanfarið, gengið út frá því að tiltekin plöntutegund, sem ekki var hluti af íslensku flórunni fyrir einhverjum 150 árum eða svo, hafi neikvæð áhrif á líffræðilega fjölbreytni í íslenskum vistkerfum. Hér er um að ræða lúpínuna. Rannsóknir styðja ekki þessa forsendu Pawels.

Hér að neðan eru þrjár myndir. Fyrstu tvær sýna líffræðilega fjölbreytni vinstra megin en landgræðslujurt, sem Pawel telur ágenga, hægra megin. Þriðja myndin sýnir tegund sem ekki telst framandi samkvæmt skilgreiningum Pawels og engum hjá NÍ hefur dottið í hug að ræða um hvort hún teljist ágeng (hafi neikvæð áhrif á líffræðilegan fjölbreytileika).

Mynd: Jóhannes Baldvin Jónsson - Vinir lúpínunnar, október 2012.
Upprunalegur myndatexti: "Um þessa girðingu liggja veðraskil
ef ég skil suma rétt. Myndin er tekin við Hraun á Skaga."

Mynd: Ólafur Ingólfsson, janúar 2014.

Mynd: Sigurður Arnarson - Vinir lúpínunnar, júlí 2011.
Upprunalegur myndatexti: "Fé í landi sem ekki þolir beit."

Ísland fýkur burt

Hinn 23. nóvember 1991 var sýndur þáttur í beinni útsendingu á RÚV undir nafninu "Landið fýkur burt". Um var að ræða skemmti- og fræðsluþátt til fjáröflunar fyrir landgræðsluátak og var þar fjallað um gróðureyðingu og uppgræðslu.

Þátturinn, sem er klukkutími að lengd, er aðgengulegur á youtube.com/watch?v=N2I-Gyc4oIY. Fjallað er um lúpínuna í kynningarmyndbandi sem sýnt er í þættinum á 22. mínútu. Myndefnið er fallegt og frásögnin fer hér:

Lúpína hentar vel til uppgræðslu gróðurvana lands eða til að bæta jarðveginn fyrir aðra ræktun. Velja þarf uppgræðslustaði gaumgæfilega því að lúpína getur breitt mjög ört úr sér þar sem land er ekki algróið. Landið verður að vera friðað fyrir beit eins og þegar um trjáplöntun er að ræða. Raunar getur það tvennt farið saman, ef þess er gætt, að lúpínan kaffæri ekki litlar trjáplöntur. Ekki má planta eða sá lúpínu í þjóðgarða, né í grennd við aðrar náttúruperlur landsins.

Landgræðsla ríkisins hefur verið réttilega gagnrýnd fyrir að huga stundum ekki að því að dreifing á fræi og áburði er harla tilgangslaus ef kindur í lausagöngu hafa óskertan aðgang að svæðunum sem verið er að græða upp. Sömuleiðis má gagnrýna stofnunina fyrir óþarflega ströng viðmið við notkun lúpínu til uppgræðslu. Í dag miðar stofnunin við að nota hana einungis á samfelldar og mjög stórar eyðimerkur:

Alaskalúpínu skal eingöngu nota á stórum, samfelldum sanda-, vikra- og melasvæðum þar sem sjálfgræðsla er lítil og uppgræðsla, skógrækt eða önnur ræktun er mjög kostnaðarsöm eða erfiðleikum bundin, nema alaskalúpína sé notuð. [---] Dreifing alaskalúpínu skal takmarkast við samfelld, sendin rofsvæði (rofstig 4 og 5) sem eru a.m.k. 500 ha að stærð. 

Eina tréð í Vatnsdal og lerkiblóm á Vöglum - skogarbondi.is

Það kennir ýmissa grasa á vefnum skogarbondi.is, sem haldið er úti af landshlutaverkefnunum í skógrækt og Landssamtökum skógareigenda. Hinn 8. janúar birtust tvær færslur frá Norðurlandsskógum á síðunni.

Í fyrsta lagi umfjöllun Bergsveins Þórssonar um skógrækt í Húnavatnssýslum. Hér er hluti af henni ásamt myndinni sem fylgdi.

Seinnipart 20 aldar töluðu heimamenn stundum um „tréð“ í Vatnsdalnum. Því á þeim tíma var varla um annað tré að ræða á í öllum Húnavatnssýslunum en eina reynihríslu sem óx hátt uppi í grjóturð í Vatnsdalsfjalli. Þessi reynir stendur þarna enn og svo illfært er að hríslunni að hvorki menn né kindur geta sótt í hana með góðu móti. Þegar kemur fram yfir aldamótin 1900 vaknar áhugi margra á að reyna við trjárækt. [...] 

Svo var það árið 2000 að bændur í Húnavatnssýslum gátu fengið styrk til skógræktar á jörðum sínum í gegnum Norðurlandsskóga sem er eitt af landshlutabundnu skógræktarverkefnanna. Nú hafa 27 jarðir í Húnavatnssýslum gert samning við Norðurlandsskóga og alls hafa um 1.900 ha verið teknir til skógræktar.  Búið er að gróðursetja í rúmlega helming þessa svæðis eða um 1000 ha. Allar helstu trjátegundir sem reynst hafa vel í skógrækt á Íslandi hafa verið gróðursettar en mest hefur verið plantað af lerki og birki.  Nú kann að vera að einhverjir sem ekki hafa kynnt sér kosti skógræktar telji að þarna sé verið að þrengja að hefðbundnum landbúnaði en svo er ekki. Húnavatnssýslurnar eru láglendar og vel grónar, land undir 400 hæð yfir sjávarmáli er alls um 304.000 ha svo þeir tæplega 2.000 ha sem er búið að taka undir skógrækt eru eins og pálmatré í Sahara, snjókorn á jökli, dropi í hafi, Íslendingur í Kína.

Myndatextinn sem fylgir á skogarbondi.is:
Bjarni E. Guðleifsson við reynihrísluna í Vatnsdalsfjalli 2003

http://www.skogarbondi.is/saga-skograektar-i-hunavatnssyslum-stadan-i-dag-og-framtidarmoguleikar/

Í öðru lagi þessi fallega mynd af kvenblómi lerkis (karlblómin eru gul). Myndin mun vera úr fræhúsinu á Vöglum og tekin 22. mars 2013. Líkur eru til þess að blómið hafi orðið að lerkiköngli nú í haust.

http://www.skogarbondi.is/lerki-blom/

Lerkifrægarður var stofnaður árið 2005 í fræhúsinu á Vöglum í Fnjóskadal, Þingeyjarsveit. Þessi mynd úr fræhúsinu birtist á skogarbondi.is vorið 2012:

Skógrækt og timburframleiðsla: Rússland, Svíþjóð og Ísland

Í Rússlandi eru 20% af skógum heimsins, en markaðshlutdeild landsins á skógarafurðamarkaði á heimsvísu er minni en 4%.*

Í Svíþjóð vaxa minna en 1% af skógum heimsins, en þaðan koma engu að síður 5% af öllum skógarafurðum í heiminum og um 10% af heildarútflutningi skógarvara.* Í umfjöllun frá Landbúnaðarháskóla Svíþjóðar um sænska skógrækt og timburframleiðslu er sýnd eftirfarandi mynd af barrskógabeltinu (e. taiga / boreal forest, n. boreal barskog). Á myndinni er Suðurlandsundirlendið talið til beltisins en í mörgum öðrum myndum af barrskógabeltinu er Ísland ekki með. Stundum er Bretland talið til hluta af beltinu.

Úr myndbandi Landbúnaðarháskóla Svíþjóðar.

Af wikipedia.org.

Af vef Marietta College í Ohio, marietta.edu.

Hér fyrir neðan er myndband frá Gísla Má Árnasyni af gerð 50 m göngubrúar um Kárastaðastíg í þjóðgarðinum á Þingvöllum, úr íslensku timbri. sitkagreni úr Stálpastaðaskógi í Skorradal. Timbrið mun hafa fallið til í grisjun á 56 ára gömlum skógi, þar sem meðalhæð trjánna var 14-15 metrar.

state loggers from Pétur Halldórsson.

Þessu tengt má benda á umfjöllun Haraldar Bjarnasonar í þættinum Vafrað um Vesturland 6. jan. 2014. Þar er rætt við Valdimar Reynisson skógarvörð á Vesturlandi sem staðsettur er á Hvammi í Skorradal.***

Af vef Þingvallaþjóðgarðs.

* Matvælastofnun SÞ: The future of Russia's forests, myndband: http://www.youtube.com/watch?v=YIZD_gDoMPw
** Sveriges lantbruksuniversitet: Sustainable Forestry - the Swedish model, myndband: http://www.youtube.com/watch?v=D0uAIOT66Wo
*** Vafrað um Vesturland, myndband: www.youtube.com/watch?v=ykGsn6eBtx0

Goðaland (Góðaland) sunnan Krossár og Þórsmörk norðan Krossár

Hreinn Óskarsson, skógarvörður á Suðurlandi, ritaði grein um friðun birkiskóga og starf Skógræktar ríkisins í Þórsmörk og á Goðalandi, sem birtist í Dagskránni á Selfossi 12. desember 2013. Hér að neðan eru nokkrir bútar, greinin í heild sinni er birt á vef Skógræktarinnar.

Eftir Kötlugosið 1918 þakti vikur Merkursvæðið og taldist það óhæft til vetrarbeitar. Í kjölfar þess tókst fyrir tilstilli Árna í Múlakoti að fá samþykki allra bænda í Fljótshlíð fyrir því að beit yrði aflétt og að Skógræktinni yrði falið að sjá um friðun svæðisins.
[...]
Svæðið var girt af á 3. áratug 20. aldar, af miklu harðfylgi, enda þurfti að flytja staura og gaddavír á hestum yfir Markarfljót. Sáu heimamenn, sér í lagi af innstu bæjum í Fljótshlíð, um vinnuna.
[...] 

Útbreiðsla skóga 

Í upphafi 20. aldar voru um 300-400 ha birkiskóga og kjarrs á Þórsmörk, Goðalandi og Almenningum. Voru þessi skóglendi umlukt rofabörðum og moldum og var jarðvegseyðing yfirvofandi. Fyrstu árin eftir friðunina var töluverðu af rofabörðum lokað með því að bera greinar og hrís í sárin og tókst það nokkuð vel. Við friðunina spratt upp mikið af þéttum nýgræðingi, bæði í og við gróðurtorfur, og var skipulega unnið að því að grisja þessa skóga á fyrstu áratugunum. Var hrísið og viðurinn notaður af bændum en einnig til varnargarðagerðar í Markarfljóti. 

Þéttust skógar og breiddust nokkuð út fyrstu áratugina, á hlýindakaflanum frá 1930-1960, en þá hægði heldur á útbreiðslunni. Í kjölfar þess að hið friðaða land var stækkað árið 1990 hætti fé að leita inn í skógræktargirðingarnar af Almenningum. Það, ásamt hlýnun veðurfars, skilaði mikilli fræmyndun og stuðlaði að útbreiðslu birkinýgræðings víða um svæðið. Í dag þekja skógar 1.250 ha og á 400 ha til viðbótar vex gisinn birkinýgræðingur sem mun þéttast á næstu árum og mynda samfellda skógarþekju. Ljóst er að friðun birkiskóga hefur gerbreytt gróðurfari á Þórsmerkursvæðinu til batnaðar og er hætt við að í dag væri þar örfoka land ef framsýnir bændur og embættismenn hefðu ekki gripið í taumana.
[...]

Í grein frá ágúst 2012 sagði Hreinn m.a. frá beitarfriðun Almenninga árið 1990 og fylgdu nokkrar myndir með henni.

[...]
Friðun afrétta árið 1990 

Fleiri hundruð fjár var smalað af Þórsmörk flest ár fram undir 1990 og sem dæmi má nefna að í kring um 1980 þegar hvað flest fé var rekið á Almenninga komu 300 fjár af Almenningum í haustsmölun og 1700 af Þórsmörk og Goðalandi. Það var ekki fyrr en með samningum Landgræðslu ríkisins við upprekstrarhafa á Almenninga, Merkurtungur, Steinsholt og Stakkholt árið 1990 og með girðingu sem girt var úr Gígjökli út í Markarfljót að fjárbeit hætti á öllu Þórsmerkursvæðinu. Í kjölfar samninganna reif Skógræktin upp gömlu girðingarnar sem voru að mestu leyti handónýtar og þótti það sóun á fjármunum almennings að reyna að halda þeirri girðingu við meðan á friðun stæði. Örfáar girðingarrúllur urðu eftir í giljum í Hamraskógi og er það handvömm sem bætt verður úr.
[...]

Af hverju ertu svona gult grenið mitt?

Ýmis atriði um ræktun sitkagrenis. Úr grein Hákons Bjarnasonar um sitkagreni, í Skógræktarritinu 1970.

Sá eiginleiki fylgir sitkagreni, að ef það veit vel við sól og birtu, myndar það nýjar en litlar greinar inn á milli þeirra, sem fyrir eru. Af þeim ástæðum verður krónan mjög þétt, og því er það allra grenitrjáa best í skjólbelti. [-] 

Þá skal þess og getið, að eftir köld og stutt sumur hefur stundum borið á vaxtartregðu á sitkagreni, sem áður hafði vaxið vel. Ýmsar ástæður geta auðvitað legið til slíks afturkipps, en í þessu tilviki virtist samt auðsætt að hér sé um skort á köfnunarefni að ræða. Komið hefur í ljós, að með því að gefa trjánum nokkurn skammt af kjarna, hreinu ammóníumnítrati[*], taka trén vaxtarkipp á ný. Allar líkur eru fyrir því, að rotnunin í jarðveginum sé svo hæg í köldum sumrum, að hún leysi ekki nægilega mikið köfnunarefni úr læðingi handa trjánum. Þessa verður líka vart hjá rauðgreni og jafnvel svo mjög, að trén eru með gulleitum blæ langt fram á sumar. Hinsvegar ber ekki eins á þessu hjá furutegundunum eða lerki. [-]

Að endingu skal þess getið, að sitkagreni hefur iðulega borið þroskað fræ á ýmsum stöðum hér á landi allt frá því að trén hafa verið um tuttugu ára. Með því er það að öðlast borgararétt í hinu íslenska gróðurríki, og er fagnaðarefni því að sitkagrenið þolir storma og saltahafvinda öllum gróðri betur, og þar sem jarðvegur er við þess hæfi með frískum jarðraka má búast við góðum árangri af ræktun þess.

 * Salt úr ammóníaki og saltpéturssýru, með efnaformúluna NH4NO3, uppistaðan í köfnunarefnisáburðinum Kjarna sem einnig innihélt kalíum og fosfat. Kjarni var framleiddur af Áburðarverksmiðjunni (nú Fóðurblöndunni). Í dag er hægt að kaupa köfnunarefnisáburð með kalki sem vegur á móti sýrandi áhrifum köfnunarefnisins.

Sitkagreni til sölu, mynd af vef gróðrarstövðarinnar Kjarrs í Ölfusi, kjarr.is.